دندان عقل (Third Molar) سومین و آخرین دندان آسیا در انتهای هر ربع فک است که معمولاً در سنین نوجوانی تا اوایل بزرگسالی رویش می‌کند. در اغلب افراد، این دندان‌ها فضای کافی برای رشد و عملکرد طبیعی ندارند و همین امر می‌تواند منجر به بروز مشکلات متعددی شود. در این مقاله از کلینیک دندانپزشکی دکتر برفروشان، به بررسی ماهیت دندان عقل، علل شایع مشکلات مربوط به آن، و بهترین زمان برای کشیدن دندان عقل از دیدگاه علمی و تخصصی می‌پردازیم.
دندان عقل چیست؟
دندان عقل به طور معمول بین سنین ۱۷ تا ۲۵ سالگی ظاهر می‌شود. هر فرد ممکن است بین ۰ تا ۴ دندان عقل داشته باشد که در قسمت انتهایی فک بالا و پایین قرار دارند. در گذشته‌های دور، این دندان‌ها برای جویدن مواد غذایی خام و سخت مفید بودند. اما با تغییر رژیم غذایی انسان‌ها و کوچک شدن فک‌ها به‌دلیل تکامل، اغلب فضای کافی برای رویش مناسب دندان عقل وجود ندارد.
انواع وضعیت‌های رویش دندان عقل
دندان عقل سومین دندان آسیاب در انتهای فک بالا و پایین است که بر اساس وضعیت رویش، به سه گروه اصلی تقسیم می‌شود:
1. کاملاً رویش یافته : به‌طور کامل در دهان ظاهر شده و در ردیف دندان‌های دیگر قرار می‌گیرد. اگر تمیز نگه داشته شود و عملکرد مناسبی داشته باشد، نیازی به کشیدن آن نیست.
2. نیمه نهفته: بخشی از تاج دندان از لثه بیرون آمده و بخش دیگر درون لثه یا استخوان باقی مانده است. این وضعیت می‌تواند منجر به التهاب، درد و عفونت شود.
3. نهفته کامل: دندان کاملاً درون استخوان فک یا زیر لثه مانده است و هیچ بخشی از آن در دهان دیده نمی‌شود. این دندان‌ها ممکن است بافت اطراف را تحت فشار قرار دهند و باعث آسیب به دندان مجاور یا سایر ساختارهای فک شوند.
مشکلات و عوارض شایع دندان عقل
دندان های عقل اگر به طور کامل رشد کرده باشند، سالم باشند و به دندان های مجاور خود آسیبی وارد نکنند نیاز به کشیدن ندارند. اما در صورتی که باعث آسیب به دندان های دیگر شوند بایستی حتما جراحی و کشیده شود. در ادامه مطلب بهترین زمان برای کشیدن دندان عقل، مشکلات و عوارضی که باعث می شود دندانپزشک مجبور به کشیدن دندان عقل شود را بررسی خواهیم کرد:
- پری‌کورونیت (التهاب لثه اطراف دندان نیمه نهفته)
- فشار به دندان‌های مجاور و ایجاد بی‌نظمی در ردیف دندانی
- ایجاد پوسیدگی در دندان عقل یا دندان کناری
- تشکیل کیست یا تومور اطراف دندان نهفته
- درد فک، سردرد یا درد ارجاعی به گوش
- اختلال در بستن کامل فک یا گاز گرفتن گونه
·“
بهترین زمان برای کشیدن دندان عقل
برخی از دندانپزشکان براین باور هستند که دندان های عقل را باید در سنین پایین و پیش از بسته شدن کامل ریشه دندان و زمانی که ساختار استخوانی فک هنوز انعطاف‌پذیر است، باید جراجی نمود . زیرا در این بازه زمانی، جراحی ساده‌تر، خطر عوارض کمتر و روند بهبودی سریع‌تر خواهد بود. اما برخی دیگر معتقد هستند زمانی باید دندان عقل را جراحی یا کشید که به طور کامل بیرون نیامده باشد. برخی از فاکتورها برای تعیین زمان کشیدن دندان عقل عبارتند از:
وضعیت رشد دندان : اگر دندان عقل در حالتی باشد که به دندان مجاور فشار وارد می‌کند یا فضای کافی برای رویش ندارد، بهتر است پیش از تکمیل رشد کشیده شود.
ایجاد علائم بالینی: درد، تورم، التهاب یا عفونت‌های مکرر نشانه‌هایی هستند که کشیدن دندان را ضروری می‌سازند.
برنامه‌ریزی ارتودنسی: در بسیاری از موارد، پیش از شروع درمان ارتودنسی (سیم‌کشی دندان)، کشیدن دندان عقل برای جلوگیری از بی‌نظمی ردیف دندان‌ها توصیه می‌شود.
تصاویر رادیوگرافی: تصاویر دندانپزشکی به بررسی زاویه قرارگیری دندان، مجاورت آن با عصب فکی تحتانی یا سینوس ماگزیلاری کمک می‌کند و نقش مهمی در تصمیم‌گیری برای کشیدن دارد.
نکات مهم قبل و بعد از کشیدن دندان عقل
حال که با بهترین زمان برای کشیدن دندان عقل آشنا شدید. باید بدانید که قبل از کشیدن دندان‌های عقل لازم است عکس رادیوگرافی OPG یا CBCTگرفته شود تا به وسیله آن دکتر بتواند بررسی دقیق در مورد نحوه جراحی یا کشیدن دندان انجام دهد. البته ارزیابی وضعیت عمومی سلامت بیمار مانند انعقاد خون، بیماری‌های سیستمیک، داروها و… نیز الزامی است.
اما بعد از کشیدن برای کاهش تورم و خونریزی استفاده از کمپرس آب سرد توصیه می شود. همچنین بیمار باید از مکیدن یا استفاده از نی در ۲۴ ساعت اول پرهیز نماید، عدم مصرف دخانیات، مصرف دقیق آنتی‌بیوتیک و مسکن طبق دستور پزشک و شست‌وشوی دهان با آب نمک یا دهان‌شویه با فاصله چند روز ضرورت دارد.
نتیجه‌گیری
دندان عقل یکی از چالش‌برانگیزترین دندان‌ها در حوزه دندانپزشکی است. شناخت وضعیت رشد آن و تصمیم‌گیری به‌موقع درباره نگه‌داشتن یا کشیدن، نقش مهمی در پیشگیری از بسیاری از مشکلات دهان و فک دارد. مراجعه منظم به دندانپزشک، عکس‌برداری دوره‌ای و بررسی وضعیت دندان‌های عقل، کلید حفظ سلامت طولانی‌مدت دندان‌هاست.