سلامت دهان و دندان تأثیر مستقیمی بر سلامت کلی بدن، اعتماد به نفس و زیبایی چهره دارد. یکی از مشکلات شایع دهان و دندان، تشکیل جرم دندانی است، لایه‌ای سخت شده از پلاک که در اثر تجمع طولانی‌مدت باکتری‌ها، بزاق و بقایای غذا روی دندان‌ها و اطراف لثه شکل می‌گیرد. اگر جرم دندان به‌موقع برداشته نشود، ممکن است باعث بیماری‌های لثه، تحلیل استخوان، بوی بد دهان و حتی لق شدن دندان‌ها شود. در این مقاله از کلینیک دندانپزشکی دکتر برفروشان با مفهوم جرم و جرم‌گیری دندان، تفاوت آن با پلاک و روش‌های برطرف کردن این مشکل آشنا خواهید شد.
جرم دندان چیست؟
جرم دندان (Dental Calculus) ماده‌ای سخت و زبر است که از رسوب پلاک نرم و نامرئی بر روی دندان‌ها به‌وجود می‌آید. پلاک دندان باکتری‌هایی هستند که طی ساعات پس از صرف غذا روی دندان جمع می‌شوند. اگر این پلاک به‌طور منظم با مسواک و نخ دندان برداشته نشود، با املاح بزاق ترکیب شده و به‌مرور زمان سفت می‌شود و تبدیل به جرم می‌گردد. جرم‌ها معمولاً به رنگ زرد یا قهوه‌ای هستند و به‌ویژه در نواحی داخلی دندان‌های جلوی پایین و نواحی پشت دندان‌های آسیاب بیشتر دیده می‌شوند. عوارض جرم دندان عبارت است از:
- التهاب و خون‌ریزی لثه (ژنژیویت)
- بیماری‌های پیشرفته لثه (پریودنتیت)
- بوی بد دهان (هالیتوزیس)
- حساسیت دندانی
- تیره شدن رنگ دندان‌ها
- لق شدن دندان در موارد شدید
روش‌های حرفه‌ای جرم‌گیری دندان
برای برداشتن جرم‌هایی که به دندان چسبیده‌اند، مراجعه به دندانپزشک ضروری است. دندانپزشک با توجه به نیاز بیمار از ابزارهای حرفه‌ای برای تمیز کردن جرم‌ها استفاده می‌کند. این فرایند زمان‌بر نبوده و درد زیادی ندارد. روش‌های جرم گیری دندان شامل موارد زیر است:
- اسکیلر دستی: با استفاده از ابزارهای فلزی دستی، جرم به‌صورت مکانیکی تراشیده می‌شود.
- اسکیلر اولتراسونیک: با امواج فراصوت و آب، جرم‌ها به‌طور مؤثر و بدون آسیب‌زدن به مینای دندان برداشته می‌شوند.
- پولیش کردن (صیقل‌دهی): پس از جرم‌گیری، سطح دندان‌ها با خمیر مخصوص صاف و صیقلی می‌شود تا پلاک‌ها دیرتر بچسبند.
روش‌های خانگی مقابله با جرم دندان
نکته مهم این است که جرم‌های سخت‌شده را نمی‌توان با روش‌های خانگی به‌طور کامل از بین برد، اما این روش‌ها برای پیشگیری از تشکیل جرم جدید و کاهش پلاک مؤثر هستند. جرم‌گیری دندان به روش خانگی شامل:
۱. مسواک زدن منظم و صحیح
روزانه دو بار، ترجیحاً با مسواک برقی و خمیر دندان حاوی فلوراید مسواک بزنید. به نواحی نزدیک لثه و بین دندان‌ها توجه ویژه داشته باشید.
۲. استفاده از نخ دندان
پلاک و بقایای غذا بین دندان‌ها به راحتی با نخ دندان پاک می‌شوند؛ این نواحی مستعد جرم‌گیری هستند.
۳. شست‌وشو با دهان‌شویه‌های طبیعی
- سرکه سیب رقیق‌شده (۱ قاشق غذاخوری سرکه در یک لیوان آب): خاصیت ضدباکتری دارد، اما استفاده بیش از حد آن ممکن است به مینای دندان آسیب بزند.
- دهان‌شویه آب نمک: به کاهش التهاب لثه و مبارزه با باکتری‌ها کمک می‌کند.
۴. خمیرهای خانگی ضد جرم
- جوش شیرین + نمک: ترکیب نصف قاشق چای‌خوری جوش شیرین با کمی نمک را می‌توان گاه‌به‌گاه (هفته‌ای یک‌بار) برای مسواک زدن استفاده کرد.
- زغال فعال: برخی افراد از پودر زغال فعال برای سفیدسازی و تمیزکردن سطح دندان‌ها استفاده می‌کنند. این روش باید با احتیاط انجام شود تا به مینای دندان آسیب نزند.
۵. مصرف خوراکی‌های ضدپلاک
جویدن سبزیجات سفت مانند هویج، کرفس و سیب به‌صورت خام می‌تواند به تمیزشدن مکانیکی دندان‌ها کمک کند.
نکاتی مهم درباره روش‌های جرم گیری خانگی
این روش‌ها تنها در مرحله‌ی پیشگیری یا برای پاک‌سازی سطحی مؤثر هستند. برای حذف جرم‌های واقعی و سفت‌شده، حتماً باید به دندانپزشک مراجعه شود.
استفاده بیش از حد از مواد ساینده مانند جوش شیرین یا زغال ممکن است باعث سایش مینای دندان و افزایش حساسیت دندانی شود.
اگر دچار التهاب، خون‌ریزی مداوم لثه یا بوی بد دهان هستید، نشانه آن است که جرم دندانی قابل توجهی وجود دارد و باید درمان حرفه‌ای دریافت کنید.
جمع‌بندی
جرم‌گیری دندان، اقدامی ضروری برای حفظ سلامت دهان و دندان است. اگرچه روش‌های خانگی نقش مهمی در پیشگیری دارند، اما نمی‌توانند جایگزین جرم‌گیری حرفه‌ای توسط دندانپزشک شوند. بهترین رویکرد ترکیبی از مراقبت روزانه در خانه و مراجعه منظم به کلینیک دندانپزشکی است. با رعایت بهداشت دهان، داشتن رژیم غذایی مناسب و چکاپ منظم، می‌توان از ایجاد جرم و مشکلات ناشی از آن جلوگیری کرد و لبخندی سالم و زیبا داشت. برای ویزیت دوره‌ای می‌توانید به کلینیک دندانپزشکی دکتر برفروشان مراجعه کنید.