دیاسما (Diastema) اصطلاحی تخصصی در دندانپزشکی است که به وجود فاصله غیرطبیعی و قابل مشاهده بین دو دندان، به‌ویژه دندانهای قدامی فک بالا اطلاق می‌شود. البته این فضا می تواند در هرجایی از دهان وجود داشته باشد. این وضعیت ممکن است از لحاظ زیبایی‌شناختی برای برخی بیماران ناخوشایند باشد. در ادامه این مقاله از کلینیک دندانپزشکی دکتر برفروشان قصد داریم درباره دلایل ایجاد دیاستما و نحوه درمان فاصله بین دندانی صحبت کنیم.
فاصله بین دندانی یا دیاستما چیست؟
Diastema به فاصله یا فضای بین دندان ها گفته می شود. که می تواند در هر جایی از دهان تشکیل شود. اما زمانیکه بین دو دندان جلویی ایجاد شود می تواند زیبایی چهره را تحت تاثیر قرار دهد. البته در کودکان به محض رشد دندانهای دائمی امکان دارد این شکاف از بین برود. دیاسما می‌تواند منشاء طبیعی، ژنتیکی یا پاتولوژیک داشته باشد و بسته به علت آن، نیاز به مداخله درمانی متفاوتی دارد. دلایل ایجاد دیاسما عبارتند از:
عوامل آناتومیک و ژنتیکی
- اندازه کوچک دندانها نسبت به اندازه بزرگ فک
- وجود دندانهای اضافی (Supernumerary teeth) مانند دندان مزیو دنز (Mesiodens)
- از دست رفتن دندانهای جانبی
- وجود فرنوم لبی بزرگ و پایین قرار گرفته (Hypertrophic labial frenum)
عادات دهانی نادرست
- مکیدن انگشت یا لب در دوران کودکی
- فشار دادن زبان به دندانهای قدامی در هنگام بلع یا صحبت کردن (Tongue thrusting)
بیماری‌های لثه و استخوان
- تحلیل لثه و استخوان نگهدارنده دندان می‌تواند موجب جابجایی دندانها و ایجاد فاصله شود.
مشکلات ارتودنسی
- جفت نشدن مناسب دندانها و اختلال در اکلوژن (Malocclusion)
- نبود تعادل بین نیروهای داخلی (زبان) و خارجی (لب‌ها)
انواع دیاسما (Diastema)
برخی از فاصله های دندانی قابل پیشگیری نیتند اما می توان با روشهایی مانند ترک عادت مکیدن شست، رفلکس مناسب بلع و رعایت بهداشت دهان ودندان آنها را کاهش داد. در ادامه به بررسی انواع دیاسما خواهیم پرداخت:
- دیاسمای فیزیولوژیک (Physiologic Diastema): در دوران شیری یا مختلط کودکان شایع است و معمولاً با رویش دندانهای دائمی خودبه‌خود بسته می‌شود.
- فاصله دندانی پاتولوژیک (Pathologic Diastema): به دلیل عوامل غیرطبیعی به‌وجود می‌آید و نیاز به مداخله دارد.
- دیاسمای زیبایی (Esthetic Diastema): که فرد از نظر عملکردی مشکلی ندارد، اما به دلیل مسائل زیبایی‌شناختی، خواهان اصلاح آن است.
روشهای تشخیص و درمان دیاسما
تشخیص فاصله بین دندانی با بررسی دقیق کلینیکی و رادیوگرافی انجام می‌شود. در معاینات بالینی پزشک می تواند اندازه، موقعیت و سلامت دندانها، لثه و فرنوم را بررسی نماید و سپس برای ارزیابی ساختارهای استخوانی و شناسایی دندانهای اضافی یا ناپیدا بیمار را به رادیوگرافی بفرستد. البته در موارد پیجیده عکس داخل دهانی یا(CBCT) برای بررسی روابط سه‌بعدی دندانها و ریشه‌ها ضرورت دارد. در نهایت انتخاب روش درمانی بستگی به علت ایجاد دیاسما، سن بیمار، شرایط دندانها و خواسته‌های زیبایی‌شناختی دارد. مهمترین روشهای درمان شکاف بین دندانها عبارتند از:
۱. ارتودنسی
برای بستن فضا از طریق جابجایی دندانها، به‌ویژه در صورت وجود مال‌اکلوژن یا فضاهای متعدد. استفاده از براکت‌ها یا الاینرهای شفاف (مانند اینویزالاین) توصیه می‌شود.
۲. فرنکتومی
در صورتی که فرنوم بزرگ عامل اصلی دیاسما باشد، جراحی فرنکتومی (برداشتن یا اصلاح فرنوم) انجام می‌شود. معمولاً بعد از آن نیاز به درمان ارتودنسی یا نگهدارنده (Retainer) است.
۳. درمان‌های زیبایی
در مواردی که فاصله کوچک و صرفاً از نظر زیبایی نامطلوب باشد. راهکارهای زیر انجام می شود.
- کامپوزیت ونیر: برای بستن فضای کوچک با مواد همرنگ دندان.
- لامینیت سرامیکی (Porcelain veneers): در موارد بزرگ‌تر و برای نتایج ماندگارتر.
- باندینگ دندانی: تکنیکی غیرتهاجمی با حداقل تراش.
۴. درمان پریودنتال
اگر دیاسما ناشی از بیماری لثه باشد، ابتدا باید با درمان‌های پریودنتال مانند جرم‌گیری عمقی و اصلاح نواحی تحلیل‌رفته لثه، التهاب کنترل شود.
پیامدهای درمان‌نشدن دیاسما
در صورتی که دیاسما ناشی از عوامل پاتولوژیک باشد و درمان نشود، ممکن است منجر به موارد زیر شود:
- بروز مشکلات گفتاری (خصوصاً در تلفظ حروف «س» و «ز»)
- تحلیل استخوان و لثه
- ایجاد خودآگاهی منفی و کاهش اعتماد به‌نفس
- گیر غذایی و افزایش احتمال پوسیدگی یا التهاب لثه در ناحیه فاصله
نتیجه‌گیری
دیاسما یا فاصله بین دندانی، پدیده‌ای چند عاملی است که ممکن است فیزیولوژیک، زیبایی‌شناختی یا پاتولوژیک باشد. تشخیص صحیح و جامع و انتخاب درمان مناسب نقش حیاتی در حفظ سلامت دهان و افزایش رضایت بیمار دارد. همکاری میان دندان‌پزشک عمومی، متخصص ارتودنسی، پریودنتیست و جراح دهان می‌تواند نتایج مطلوبی در درمان این وضعیت فراهم آورد.