دندانقروچه یکی از اختلالات شایع در سلامت دهان و دندان است که معمولاً در هنگام خواب رخ میدهد. این عادت به شکل فشار دادن، ساییدن یا قفل کردن دندانها بهصورت ناخودآگاه بروز میکند و ممکن است بدون علائم واضح، سالها ادامه پیدا کند. اگرچه بسیاری از افراد دندانقروچه را بیاهمیت تلقی میکنند، اما این اختلال در بلندمدت میتواند به سایش دندانها، شکستگی ترمیمها، درد فک، سردرد و حتی اختلالات مفصل فکی گیجگاهی (TMJ) منجر شود. در این مقاله از کلینیک دندانپزشکی آزاده برفروشان با شما درباره دندانقروچه چیست چگونه درمان میشود؟ صحبت خواهیم کرد.
دندانقروچه چیست؟
دندانقروچه یا براکسیسم (Bruxism)به فشار یا ساییدن غیرارادی دندانها، معمولاً در خواب، گفته میشود. این عارضه باعث دردعضلانی، سردرد، اختلالات مفصلی و در موارد شدیدتر منجر به آرتریت مفاصل تمپوروماندیبولار میگردد. دو نوع اصلی از براکسیسم وجود دارد:
- براکسیسم شبانه: عمدتاً در خواب و بهصورت ناخودآگاه اتفاق میافتد.
- براکسیسم روزانه (هوشیارانه): در طول روز و هنگام تمرکز، استرس یا عادات رفتاری بروز میکند.
براساس آمار، تقریباً ۸–۱۰ درصد از بزرگسالان و حدود ۱۴–۲۰ درصد از کودکان دچار نوعی از دندانقروچه هستند.
علائم و نشانهها براکسیسم
اگر دندان قروچه دارید قبل از آسیب دیدن دندانهایتان به پزشک مراجعه کنید. با توجه به اینکه دندان قروچه بیشتر در هنگام خواب اتفاق می افتد در نتیجه بسیاری از افراد از وجود آن اطلاعی ندارند. بنابراین اگر علائم زیر را دارید بهتر است برای تشخیص دندان قروچه از یک متخصص کمک بگیرید:
- صدای ساییدن دندانها (اغلب توسط اطرافیان هنگام خواب شنیده میشود)
- درد یا حساسیت در دندانها، بهویژه صبحها
- سردردهای مبهم یا درد ناحیه گیجگاهی
- درد یا خشکی فک هنگام بیدار شدن
- ترک یا شکستگی در دندانها یا ترمیمهای قدیمی
- ساییدگی و صافشدگی سطوح دندان
- تحلیل لثهها در نواحی خاص
- احساس گرفتگی یا خستگی در عضلات صورت
علت دندانقروچه و بیماریهای مرتبط با آن چیست؟
دندانقروچه معمولاً ناشی از ترکیب عوامل فیزیولوژیک، روانی و محیطی باشد. به همین دلیل علت اصلی آن هنوز مشخص نشده است. مثلا ممکن است در کودکان پس از رویش اولین دندان و یا هنگام ظاهر شدن دندان های دائمی این اتفاق رخ دهد و یا برخی افراد در هنگام استرس و یا خشم دندانهایشان را به هم فشار دهند. مهمترین عوامل دندانقروچه چیست؟ این موارد عبارتاند از:
استرس و اضطراب
بزرگترین عامل شناختهشده در براکسیسم، استرس روانی، نگرانی، خشم فروخورده و اضطراب است. افراد مضطرب یا کمالگرا بیشتر مستعد دندانقروچه هستند.
ناهنجاریهای دندانی و بایت
عدم تراز صحیح دندانها (مالاکلوژن)، افتادن دندان، یا رویش ناقص میتواند باعث تحریک فک و ساییدن دندانها شود.
اختلالات خواب
افرادی که از آپنه خواب (قطع تنفس در خواب)، کابوسهای شبانه یا بیخوابی مزمن رنج میبرند، بیشتر دچار دندانقروچه میشوند.
عوامل عصبی–عضلانی و دارویی
اختلالات عصبی مانند پارکینسون، اختلالات حرکتی و مصرف برخی داروهای اعصاب (بهویژه داروهای ضدافسردگی SSRI مانند فلوکستین، سرترالین و پاروکستین) میتوانند در بروز براکسیسم نقش داشته باشند.
عوامل ژنتیکی
مطالعات نشان دادهاند که دندانقروچه میتواند در خانوادهها ارثی باشد و احتمال بروز آن در بستگان درجه یک افراد مبتلا بالاتر است.
روشهای تشخیص و درمان دندان قروچه
تشخیص دندانقروچه عمدتاً بر اساس شرححال بیمار، معاینه بالینی دندانپزشک و در موارد پیچیده، بررسیهای تخصصی خواب (پلیسومنوگرافی) انجام میشود. درمان این بیماری به نوع، شدت و علت زمینهای آن بستگی دارد و ممکن است نیاز به همکاری میان دندانپزشک، روانشناس، نورولوژیست و فیزیوتراپیست باشد. مهمترین روشهای درمان عبارتاند از:
۱ . استفاده از گارد شبانه (Night Guard) : شایعترین درمان محافظتی است که بهصورت سفارشی توسط دندانپزشک ساخته میشود. این وسیله بین دندانهای بالا و پایین قرار میگیرد و از سایش و فشار مستقیم جلوگیری میکند.
۲. کاهش استرس و رواندرمانی: در مواردی که دندانقروچه با اضطراب و تنش عصبی همراه است، رواندرمانی، تمرینات تنفسی، یوگا و مشاوره روانشناختی بسیار مؤثرند.
۳ . اصلاح اکلوژن (بایت تراپی): در صورت وجود ناهنجاری بایت، درمان ارتودنسی یا ترمیم نواحی بلند و کوتاه دندانی توصیه میشود تا تراز فک اصلاح گردد.
۴. دارو درمانی: درمان دندانقروچه چیست؟ در برخی موارد شدید، داروهای ضد اضطراب، شلکنندههای عضلانی یا حتی تزریق بوتاکس در عضله ماستر برای کاهش فعالیت عضلانی تجویز میشود.
۵. تغییر سبک زندگی: کاهش مصرف کافئین، ترک سیگار، پرهیز از مصرف الکل و داشتن الگوی خواب منظم و سالم در کاهش دندانقروچه مؤثر است.
عوارض ناشی از دندانقروچه
در صورت عدم درمان، دندانقروچه میتواند پیامدهای جدی برای سلامت دهان و جسم فرد داشته باشد:
- سایش و شکستگی دندانها
- لق شدن دندانها یا تحلیل استخوان فک
- شکست پرکردگیها، لمینتها یا روکشها
- آسیب به مفصل فکی گیجگاهی (TMJ)
- سردرد مزمن، درد گردن و اختلالات خواب
نتیجهگیری
دندانقروچه اگرچه در ظاهر ساده بهنظر میرسد، اما یکی از اختلالات پیچیده و چندعاملی در دندانپزشکی است که در صورت بیتوجهی میتواند به مشکلات جدی ساختاری، عملکردی و روانی منجر شود. تشخیص بهموقع، استفاده از ابزارهای محافظتی، کاهش استرس و درمان علت زمینهای، کلید کنترل این اختلال است. مراجعه منظم به دندانپزشک و آگاهی از نشانهها، راه را برای درمان مؤثر و پیشگیری از آسیبهای پایدار هموار میکند.