پر کردن دندان یکی از رایجترین روشهای درمانی در دندانپزشکی ترمیمی است که برای بازسازی بافت از دست رفته دندان در اثر پوسیدگی، شکستگی یا سایش به کار میرود. انتخاب نوع ماده پرکننده به عوامل متعددی از جمله محل دندان، شدت تخریب، حساسیت به مواد، شرایط اقتصادی بیمار و نظر دندانپزشک بستگی دارد. در این مقاله از مرکز دندانپزشکی دکتر آزاده برفروشان ، به بررسی تخصصی انواع پرکنندههای دندان، ترکیبات آنها، مزایا، معایب و موارد کاربرد میپردازیم.
انواع پرکنندههای دندان
برای ترمیم و تمیز کردن بافت آسیبدیده دندان، پزشک آن را با مواد مختلفی پر میکند تا دندان دوباره استحکام خود را به دست بیاورد. انتخاب نوع ماده به عوامل مختلفی مثل اندازه و محل پوسیدگی، هزینه، ملاحظات زیبایی و البته نظر دندانپزشک بستگی دارد. در ادامه انواع پرکننده های دندانی، مزایا و معایب آنها را بررسی خواهیم کرد:
آمالگام دندانی (Amalgam)
آمالگام آلیاژی متشکل از جیوه، نقره، قلع، مس و در برخی موارد مقدار کمی روی است. معمولاً 50٪ از وزن آمالگام را جیوه تشکیل میدهد. این ماده قوی و بادوام است و برای دندانهای خلفی (آسیابهای اول و دوم) که تحت فشارهای جویدن قرار دارند، بسیار مناسب میباشد. به طور کلی مزایای و معایب آمالگام عبارتند از:
- مقاومت مکانیکی بالا
- دوام طولانی (بیش از 10-15 سال)
- عدم حساسیت به تکنیک (در برابر رطوبت مقاوم است)
- هزینه پایین نسبت به سایر مواد
- ظاهر نقرهای رنگ، که از نظر زیبایی مناسب دندانهای قدامی نیست
- نگرانیهایی درباره سمیت جیوه (هرچند در بسیاری کشورها هنوز استفاده میشود)
- امکان ترکخوردگی یا تضعیف ساختار دندان به دلیل انقباض و انبساط حرارتی
کامپوزیت رزینی (Composite Resin)
کامپوزیت از رزین ماتریکس (اغلب بیس-جیامای) و ذرات پرکننده معدنی مانند سیلیکا و زیرکونیا تشکیل شده است. این ماده اغلب در ترمیم دندانهای قدامی و خلفی کوچک تا متوسط و ترمیمهای زیبایی و ونیرها مورد استفاده قرار میگیرد. مزایا و معایب کامپوزیت رزینی عبارت است از:
- زیبایی بالا و شباهت رنگ به مینای دندان
- چسبندگی قوی به دندان با استفاده از باندینگ
- نیاز کمتر به تراش دندان سالم
- حساسیت بیشتر به تکنیک (رطوبت، نوردهی، لایهگذاری صحیح)
- احتمال انقباض پلیمریزاسیون و ترکخوردگی حاشیهای
- دوام کمتر از آمالگام (به طور متوسط 5 تا 7 سال)
گلس آینومر (Glass Ionomer Cement – GIC)
گلس آینومر یکی دیگر از انواع پرکنندههای دندان است که از مخلوط اسید پلیآکریلیک و شیشه آلومینوسیلیکات تهیه شده است. این ماده در اثر واکنش با آب، سفت و سخت میشود. گلس آینومر فلوراید آزاد میکند و به جلوگیری از پوسیدگی دندان کمک مینماید. به همین دلیل برای ترمیم سوراخهای کوچک دندانهای شیری و نواحی کم فشار بسیار مناسب است. مزایا و معایب گلس آینومر شامل موارد زیر است:
- آزادسازی فلوراید (ضدپوسیدگی)
- چسبندگی شیمیایی به مینای دندان و عاج
- کاربرد آسان در محیطهای مرطوب
- مقاومت مکانیکی پایینتر از آمالگام و کامپوزیت
- حساسیت به رطوبت در مراحل اولیه
- زیبایی کمتر نسبت به کامپوزیت
پرکنندههای طلا (Cast Gold Inlays/Onlays)
این آلیاژ حاوی طلا همراه با مس، پالادیوم یا نقره است. از دوام بالایی برخوردار بوده و طول عمر خیلی زیادی دارد. کاربرد آن برای ترمیم دندانهای خلفی است. مزایا و معایب ماده پرکزدنی طلا عبارت است از:
- دوام بسیار بالا (بیش از 20 سال)
- انطباق حاشیهای عالی
- مقاومتش بالا در برابر سایش و خوردگی
- بیخطر و سازگار با بافت لثه
- هزینه بالا
- نیاز به آزمایشگاه و زمان طولانیتر برای آمادهسازی
- ظاهر غیرهمرنگ با دندان
سرامیکها (Ceramic / Porcelain)
سرامیکهای دندانی مانند فلدسپار یا لیتیوم دیسیلیکات مقاومت خوبی در برابر لکه ها دارند و اما در برابر فشار زیاد شکننده می باشند. از این ماده معمولا در ترمیمهای زیبایی با دوام بالا در دندانهای قدامی و خلفی
استفاده میشود. مزایا و معایب سرامیک دندانی عبارت است از:
- زیبایی عالی (شبیه به مینای دندان)
- مقاومت سایشی بالا
- پایداری رنگ
- سازگار با بافت لثه
- هزینه بالاتر از کامپوزیت
- شکنندهتر از طلا
- نیاز به تکنیک دقیق و تراش گسترده دندان دارد
نتیجهگیری
انتخاب انواع پرکنندههای دندان به عوامل مختلفی مانند محل دندان، میزان تخریب، حساسیت بیمار، شرایط اقتصادی و انتظارات زیبایی بستگی دارد. آمالگام برای مقاومت مکانیکی، کامپوزیت برای زیبایی، گلس آینومر برای ترمیم در بیماران پرریسک و پرکنندههای سرامیکی یا طلا برای دوام طولانیمدت کاربرد دارند. پیشرفتهای نوین در تکنولوژیهای دندانی مانند نانوکامپوزیتها و بیوسرامیکها نیز در حال ارتقا کیفیت درمانهای ترمیمی هستند.